Romi i Romkinje koji žive u neformalnim naseljima širom Srbije zbog trenutnih ekstremnih temperatura izloženi su dodatnom riziku po zdravlje i život. Neretko nemaju pristup pijaćoj vodi, okruženi su zagađenjima i štetnim isparenjima, a zbog neadekvatnih uslova stanovanja suočavaju se i sa povećanim rizikom od požara i drugih opasnosti.
Zbog svega navedenog, neophodna je hitna reakcija nadležnih institucija, upozorava Inicijativa A 11.
Konkretne posledice života u ovako rizičnim uslovima videli smo leta 2024. godine, kad je više od 30 ljudi ostalo na ulici posle požara u naselju Antena na Bežanijskoj kosi – uključujući malu decu i jednu bebu. ako je postojala obaveza po osnovu Zakona o stanovanju i održavanju zgrada da ove porodice hitno budu stambeno zbrinute, reakcija institucija je izostala.
Istu lokaciju i stanovnike zahvatio je požar i 4. avgusta ove godine, što dokazuje da postoji jasna opasnost po život – celo naselje ima jedan hidrant, koji je i jedini izvor vode. Zidovi i krovovi baraka izgrađeni su od lako zapaljivog materijala, te je pitanje vremena kad će se sledeća nesreća dogoditi.
Samo u Beogradu ima više od stotinu neformalnih naselja. Život u neformalnim naseljima posledica je dugotrajne sistemske diskriminacije i isključivanja Roma i Romkinja iz društva, u kojem su adekvatni uslovi stanovanja garantovani većini stanovništva. Kao najveća nacionalna manjina u Srbiji, veliki broj Roma i Romkinja živi u uslovima ekstremnog siromaštva.
U neformalnim naseljima zdravlje stanovnika često je ozbiljno narušeno, dok je njihova bezbednost ugrožena. Dodatni problem predstavlja činjenica da veliki broj stanovnika neformalnih naselja preživljava od sakupljanja sekundarnih sirovina. Reč je o izuzetno teškom i rizičnom poslu koji se obavlja na otvorenom, često u uslovima ekstremnih temperatura. Tokom letnjih meseci povećava se i rizik od izbijanja požara, čime se dodatno ugrožavaju životi ne samo sakupljača sekundarnih sirovina, već svih stanovnika neformalnih naselja i ljudi u njihovoj okolini.
Inicijativa A 11 godinama upozorava da je neophodno sistemsko rešavanje položaja sakupljača sekundarnih sirovina, koji su svakodnevno izloženi nehumanim uslovima rada, čestim povredama, zarazama i bolestima, a tokom perioda ekstremnih vrućina i povećanom riziku od smrti.
Iz rada Inicijative A 11 jasno je da sakupljači sekundarnih sirovina ovaj posao ne obavljaju zato što je to njihov izbor, već zato što nemaju pristup bezbednijem i bolje plaćenom radu. Dugogodišnja diskriminacija i siromaštvo doveli su do toga da se čitave romske zajednice oslanjaju na nesigurne izvore prihoda, zbog čega su izložene većem riziku od obolevanja i ozbiljnijih ishoda.
Problem dodatno produbljuje energetsko siromaštvo, koje podrazumeva nemogućnost domaćinstava da obezbede odgovarajuće grejanje i hlađenje svojih domova, kao i pristup električnoj energiji, čistoj vodi i osnovnoj komunalnoj infrastrukturi. Kvalitet stanovanja jedan je od najvažnijih faktora koji određuju kvalitet života i zdravstveno stanje stanovništva.
Stanovnici neformalnih naselja posebno su izloženi zdravstvenim tegobama izazvanim ekstremnim temperaturama, koje dodatno pogoršavaju hronična oboljenja kod starijih osoba i ugrožavaju zdravlje novorođenčadi, odojčadi i dece. Zbog toga su Romi i Romkinje, koji u velikom broju žive u neformalnim naseljima, izloženi znatno većem riziku od narušenog zdravlja.
Kako vidimo, klimatske promene donose sve učestalije i intenzivnije toplotne talase, a njihove posledice najteže će pogađati najsiromašnije. Zato je neophodna hitna reakcija institucija kako bi se obezbedila odgovarajuća zaštita i podrška svim stanovnicima neformalnih naselja, kao i drugim ljudima koji žive ili rade na ulici.
U Beogradu, 5. avgusta 2026. godine
